Kernopgaven van docenten in het boeiende maar ook complexe middelbaar beroepsonderwijs

Het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) heeft de opdracht tot drievoudige kwalificering (ontwikkeling van leren, loopbaan en burgerschap) en tot de invoering van de competentiegerichte kwalificatiestructuur. In dit complexe werkveld staan de docenten mbo voor de opgave vorm te geven aan hun pedagogisch-didactisch handelen. De literatuurstudie Pedagogisch-didactisch handelen van docenten in het middelbaar beroepsonderwijs laat zien hoe zij dat doen.

Ontwikkelingen in het mbo
De auteurs schetsen verschillende ontwikkelingen die belangrijk zijn voor het mbo en gaan in op de betekenis ervan voor het primaire proces en het handelen van de docent. Te zien is dat er enerzijds veel vrijheid is in hoe opleidingstaken waarvoor de mbo-docent zich nu gesteld ziet, uitgewerkt kunnen worden. Anderzijds moet de docent ‘dealen’ met de wettelijke kaders van de beroepsgerichte kwalificatiestructuur met wettelijke bepalingen ten aanzien van basisvaardigheden op het terrein van Nederlandse taal, rekenen/wiskunde en moderne vreemde talen. En ook moet men ‘dealen’ met de dilemma’s die gelieerd zijn aan de drievoudige kwalificeringsopdracht en met de kenmerken van het beroepsonderwijs zoals met de heterogene deelnemerspopulatie. De literatuurstudie naar het pedagogisch-didactisch handelen van docenten in het middelbaar beroepsonderwijs die door het Kohnstamm Instituut  in opdracht van Ecbo is uitgevoerd en in samenwerking met Hogeschool Utrecht gaat hier op in. De auteurs gaan ook in op de kernopgaven voor docenten die voortkomen uit de verschillende ontwikkelingen.

Kernopgaven voor docenten mbo

• De ontwikkeling van beroepscompetenties, loopbaancompetenties en burgerschapscompetenties, met expliciete aandacht voor het realiseren van de (wettelijk) vastgestelde referentieniveaus voor Nederlandse taal, rekenen/wiskunde en moderne vreemde talen.
• De ontwikkeling van zelfsturingscompetenties. Dat houdt in: meer aandacht voor zelfsturing en zelfstandigheid en de ontwikkeling van zelfregulerende cognitieve, meta-cognitieve en affectieve vaardigheden. Dit (nieuwe) leerdoel vormt een reactie op maatschappelijke ontwikkelingen en komt onder meer  ten gunste van de beroeps- en arbeidsidentiteitsontwikkeling
• De ontwikkeling van reflectievermogen. Dit houdt inhetondersteunen en stimuleren van de dialoog ten gunste van de beroeps- en arbeidsidentiteitsontwikkeling en ten gunste van de ontwikkeling van leer-, loopbaan- en burgerschapscompetenties.
• Het vergroten en versterken van de praktijkcomponent in het beroepsonderwijs; ook wel aangeduid als contextrijk leren en authentiek leren en als een van de manieren om invulling te geven aan de competentiegerichte kwalificatiestructuur.
• Meer aandacht voor de samenhang tussen werken en leren. Dit houdt in het stimuleren en ondersteunen van het verbinden van het geleerde in verschillende contexten. Het accent ligt op het ontwikkelen van integraal, vakbekwaam handelen.
• Omgaan met een sterk heterogene deelnemerspopulatie. De opgave is invulling te geven aan maatwerk en differentiatie in opleidingstrajecten (aansluiten bij individuele behoeftes van deelnemers én bij actuele ontwikkelingen in de beroepspraktijk).

Empirisch onderzoek
In de studie gaan de auteurs ook in op de begeleidingsvormen en -gedrag die docenten ter beschikking staan om aan de kernopgaven vorm te geven. Zij bieden een aanzet voor operationalisering van begeleidingsvormen in concreet observeerbaar docentgedrag. Zij presenteren een instrument dat benut wordt in empirisch vervolgonderzoek. Als opmaat naar dat onderzoek is nagegaan of de zogenoemde stimulated recall-methode  een geschikte methode daarvoor is. Daarover is een aparte publicatie verschenen.

Meer informatie

Glaudé, M., Breetvelt, I., Berg, J. van den, & Bruijn, E. de, (2011).
Pedagogisch-didactisch handelen van docenten middelbaar beroepsonderwijs. Beschouwing van de stimulated recall-methode.
Utrecht: Ecbo
download

Glaudé, M., Berg, J. van den, Verbeek, F., & Bruijn, E. de, (2011).
Pedagogisch-didactisch handelen van docenten middelbaar beroepsonderwijs. Literatuurstudie.
Utrecht: Ecbo
download

Contactpersoon

Marjan Glaudé, MGlaude@kohnstamm.uva.nl

Samenwerkingspartners

Expertisecentrum beroepsonderwijs (Ecbo)

Hogeschool Utrecht, Faculteit Educatie

Trefwoorden

middelbaar beroepsonderwijs, docenten mbo, pedagogisch-didactisch handelen, professionalisering, begeleiding, begeleidingsvormen, competenties, kwalificatiestructuur mbo