Burgerschap

Burgerschap

De termen burgerschap en burgerschapsvorming komen steeds meer naar voren in gesprekken over wat met onderwijs bereikt moet worden, nu en in de toekomst. Burgerschapsvaardigheden worden gezien als een van de zogenoemde 21e-eeuwse vaardigheden. Ook in onderwijsonderzoek gaat dit onderwerp inmiddels een grotere plaats innemen. Veel vragen spelen nog bij dit thema. Wat is burgerschapsonderwijs precies? Waarom is het belangrijk? Hoe geef je daar vorm aan? Moet/kan de overheid het stimuleren? Vallen de opbrengsten van burgerschapsonderwijs te meten?
Het Kohnstamm Instituut doet hier onderzoek naar, veelal in samenwerking met collega’s uit de Universiteit van Amsterdam en de Hogeschool van Amsterdam.

februari 2017
Lezing en paneldiscussie over de Nederlandse identiteit
Maykel Verkuyten geeft een lezing over sociale identificatie en groepsidentificatie en hoe dit het denken van jongeren beïnvloedt.
Vanuit het Kohnstamm Instituut neemt Merlijn Karssen deel aan de paneldiscussie.
poster debatavond
Dual identity, in-group projection, and out-group feelings among ethnic minority groups
Further Conceptualizing Ethnic and Racial Identity Research: The Social Identity Approach and Its Dynamic Model
Burgerschapsonderwijs op school vaak weinig ingebed
Bij burgerschapsonderwijs is vaak geen sprake van een ingebed, samenhangend aanbod. Visies op burgerschapseducatie blijken in veel gevallen weinig gedocumenteerd en geconcretiseerd te zijn.
Dit bleek uit een onderzoek in opdracht van en in samenwerking met de Onderwijsinspectie.
Directeuren en leraren van een representatieve groep po-, so- en vo-scholen en mbo-opleidingen vulden een vragenlijst in en op ongeveer 30% van de scholen vond vervolgens een inspectieonderzoek plaats.
..meer
januari 2017
Goed burgerschapsonderwijs is mogelijk, óók in lastige omstandigheden
Aanknopingspunten om het eigen burgerschapsonderwijs goed vorm te geven:dat is de opbrengst van een literatuurstudie en onderzoek naar ‘good practices’ in het primair en voortgezet onderwijs van het Kohnstamm Instituut, de Universiteit van Amsterdam en de Hogeschool van Amsterdam.

Rapport 967, Nieuwelink, H., Boogaard, M., Dijkstra, A.B., Kuiper, E.J. & Ledoux, G.
Onderzoek in burgerschap: wat scholen kunnen doen
..meer
december 2016
ProDemos draagt bij aan burgerschap via authentieke ervaringen als bezoek Tweede Kamer
ProDemos – Huis voor democratie en rechtsstaat – richt zich met succes op burgerschap, zo blijkt uit evaluatieonderzoek van het Kohnstamm Instituut. Dat leidde tot continuering van de subsidie.

Rapport 959, Boogaard, M., Ledoux, G., Nieuwelink, H.
Evaluatie Subsidie ProDemos 2011-2016
..meer

Evaluatieonderzoek subsidie ProDemos
De stichting ProDemos (Huis voor democratie en rechtsstaat) is opgericht in 2010, met als doel om burgers, in het bijzonder jongeren, te informeren over het functioneren van politiek, democratie en rechtsstaat en hen te stimuleren om daarop zelf invloed uit te oefenen. ProDemos ontvangt daarvoor een jaarlijkse subsidie van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Op verzoek van dat ministerie voert het Kohnstamm Instituut nu evaluatie uit van de doelmatigheid en effectiviteit van de uitgevoerde activiteiten.
..meer

Integratie van burgerschap in het curriculum
Burgerschapsvorming is een wettelijk verankerde taak van het onderwijs. Goed inhoud geven aan deze opdracht blijkt echter niet eenvoudig.
Dit onderzoek moet scholen concrete handvatten bieden voor hun onderwijs: wat zijn effectieve manieren om invulling te geven aan burgerschapsonderwijs?
..meer
september 2015
De oogst van twaalf jaar adviezen van de Onderwijsraad over vve en basisonderwijs
Tussen 2002 en 2014 heeft de Onderwijsraad ruim 40 adviezen uitgebracht over het primair onderwijs en het onderwijs aan het jonge kind. Het Kohnstamm Instituut heeft deze adviezen systematisch doorgenomen aan de hand van enkele vragen. Wat zijn de centrale gedachten in de adviezen en zijn ze consistent? Hoe reageert de regering op de adviezen en vinden de adviezen weerklank in het onderwijsveld en in de wetenschap?

Rapport 931, Ledoux, G., Blok, H., & Veen, A.
Acquis basisonderwijs en onderwijs aan het jonge kind; adviezen en verkenningen van de Onderwijsraad tussen 2002 en 2014.
..meer
oktober 2014
Invloed van het werk van de Commissie Dijsselbloem op onderwijsbeleid is beperkt
In 2008 publiceerde de Commissie Dijsselbloem haar kritische rapport over hoe de overheid beleid heeft gevoerd ten aanzien van enkele grote onderwijsvernieuwingen. Veel moest anders, volgens de Commissie, en ze stelde een groot aantal aanbevelingen op. Wat is daar, nu zes jaar later, van terecht gekomen? Is de wijze van beleidsvoering en beleidsontwikkeling veranderd?
Het Kohnstamm Instituut zocht dit uit voor de Onderwijsraad, voor acht verschillende beleidsonderwerpen. De conclusie: de impact van het werk van de Commissie is hooguit bescheiden.

Rapport 919, Ledoux, G., Eck, E. van, Heemskerk I.M.C.C., Veen, A., Sligte, H., m.m.v. Dikkers, A.L.C. en Bollen, I. Impact van de Commissie Dijsselbloem op onderwijsbeleid. Studie voor de Onderwijsraad; integrale versie.
Rapport 919F, Ledoux, G., m.m.v. Bollen, I. en Dikkers, A.L.C. Impact van de Commissie Dijsselbloem op het beleid ten aanzien van burgerschap
Rapport 921, Ledoux, G., Eck, E. van, Heemskerk I.M.C.C., Veen, A., Sligte, H., m.m.v. Dikkers, A.L.C. en Bollen, I. Impact van de Commissie Dijsselbloem op onderwijsbeleid. Studie voor de Onderwijsraad; verkorte versie.
..meer

Een vergelijkend perspectief op burgerschap en burgerschapsonderwijs in het voortgezet onderwijs
In de afgelopen jaren is in toenemende mate aandacht ontstaan voor de burgerschapscompetenties van jongeren en de bijdrage die scholen daaraan kunnen leveren. De onderwijsinspectie constateerde dat de ontwikkeling van burgerschapsonderwijs stagneert en de resultaten van recent nationaal en internationaal onderzoek onderstrepen die bevinding.
Het doel van dit internationaal vergelijkend onderzoek is de kennis, houdingen en betrokkenheid van leerlingen in het voortgezet onderwijs in kaart te brengen. Daarbij wordt nagegaan hoe deze zich de afgelopen jaren hebben ontwikkeld en worden Nederlandse scholieren vergeleken met leerlingen in andere landen.
..meer
augustus 2013
Meetinstrumenten voor sociale competenties, metacognitie en advanced skills: er zijn er al veel, maar nog niet allemaal bruikbaar voor scholen
Het gaat in het onderwijs niet alleen om taal en rekenen, maar ook om vakoverstijgende competenties die nodig zijn voor het functioneren in de samenleving. Voorbeelden zijn sociale en communicatieve vaardigheden, toepassen van leerstrategieën, problemen oplossen, ICT-geletterdheid. In dit onderzoek is nagegaan welke meetinstrumenten er bestaan om het niveau van dit type vaardigheden te bepalen, en hoe bruikbaar deze zijn voor scholen. Ook is nagegaan hoe ze te ordenen zijn vanuit de begrippen sociale competenties, metacognitie en advanced skills.

Rapport 900, Ledoux, G., Meijer, J., Veen, I. van der, & Breetvelt, I. Meetinstrumenten voor sociale competenties, metacognitie en advanced skills
..meer
april 2013
Openbare basisscholen kiezen bewust voor invulling van levensbeschouwelijk vormingsonderwijs
Hoe geven openbare basisscholen invulling aan levensbeschouwelijk onderwijs? Dat is de vraag die centraal stond in deze verkenning van de manier waarop openbare scholen omgaan met levensbeschouwelijk onderwijs. De Vereniging Openbaar Onderwijs en het Contactcentrum Bevordering Openbaar Onderwijs waren de aanvragers van dit Kortlopend Onderwijsonderzoek.

Rapport 895, Pater, C.J., Veugelers, W., Karssen, M. & Vergeer, M. De context van G/HVO in het openbaar onderwijs
..meer
november 2011
Succesvolle implementatie 'Leefstijl' vraagt om zorgvuldige begeleiding
Er zijn verschillende methoden om pesten aan te pakken. Vaak hebben de methoden echter niet het gewenste resultaat. Uit het onderzoek blijkt dat voor een goede implementatie van een methode de volgende zaken van belang zijn: kies een methode die past bij school, team, leerlingen, ouders; zorg dat iedereen - leerlingen, ouders, team en school - zich betrokken voelt bij de methode; maak een heldere (begeleidings)structuur, waarbij een commissie of een coördinator verantwoordelijk is voor een juiste uitvoering van de methode (volgens de bedoelingen van de ontwikkelaars); rooster lessen in voor het hele schooljaar; maak de ervaringen met de methode rond pesten een vast agendapunt bij de teamvergaderingen; zorg voor systematische evaluatie van het werken met de methode; bepaal systematisch de effecten van de methode op de leerlingen.

Rapport 867, Derriks, M., Vergeer, M.M., Roede, E., Felix, C., Preventie van pesten
..meer
september 2011
Verankering van wereldburgerschap in het onderwijs, hoe moet dat?
Er zijn in het verleden verschillende instrumenten ontwikkeld die leraren moeten helpen om van hun leerlingen 'wereldburgers' te maken. Onderzocht is nu hoe in de toekomst verdere verankering hiervan in het onderwijs zou kunnen plaatsvinden. De onderzoekers geven onder meer als adviezen: geef prioriteit aan het bereiken van docenten in het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en de lerarenopleidingen; organiseer contacten met het onderwijsveld; zoek aansluiting bij ontwikkelingen in het onderwijs op het gebied van burgerschap en internationalisering; zoek samenwerking met strategische partners en zorg voor meer verspreiding van de goede instrumenten die er al zijn.

Rapport 865, Ledoux, G., Derriks, M., Heurter, A.M.H., Pater, C., De verankering van wereldburgerschap in het onderwijs
..meer
juni 2011
Creatieve aanpakken voor ontwikkeling van sociale competenties in het onderwijs
Leerlingen die 'straf' hebben een paar uur laten meelopen met schoonmaakdienst of directie, om hen met andere ogen te laten kijken naar het werk binnen de school; de schoolbel afschaffen om leerlingen zelf verantwoordelijk te maken voor het op tijd aanwezig zijn; 'vertraagde tijd' inbouwen tijdens elke studieperiode om leerlingen te leren terugkijken: het zijn voorbeelden van het stimuleren van sociale competenties, ook wel 'soft skills' genoemd.
Het Kohnstamm Instituut deed onderzoek naar de stimulering van 'soft skills' in het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs in Nederland en Vlaanderen.

Rapport 859, Eck, E. van, Daalen, M.M. van, Heemskerk, I.M.C.C., Soft skills en sociale competenties in het secundair onderwijs.
..meer